İsrail’deki Apollonia-Arsuf antik kentinde yürütülen kazı çalışmaları, arkeoloji tarihinin en tuhaf keşiflerinden birine sahne oldu. Eski bir tarım arazisinde yer alan ve ilk etapta sıradan bir antik çağ çöplüğü olduğu düşünülen 30 metre genişliğindeki devasa çukur, kazıldıkça adeta bir zaman kapsülüne dönüştü. Arkeologlar kırık dökük çömlek parçaları bulmayı beklerken, toprağın altından Bizans dönemine ait göz kamaştırıcı bir hazine çıktı.
ÇÖPLÜKTEN ÇIKAN KUSURSUZ SERVET
Sıradan bir antik çöplükte genellikle kullanım ömrünü tamamlamış, kırık ve çatlak eseler bulunması gerekirken bu 1500 yıllık çukurda ezberler tamamen bozuldu. Kazı derinleştikçe uzmanlar, hiçbir hasar görmemiş, pırıl pırıl parlayan tarihi eserlerle karşılaştı. Toprağın altından MS 330 ile 1453 yılları arasına tarihlenen 400’den fazla sikke, dönemin işçiliğini yansıtan paha biçilemez altın takılar, yüzükler ve en önemlisi de hiç bozulmamış 200 adet Samiriyeli kandili çıkarıldı.
NORMALDE SATILMASI GEREKİYORMUŞ
Kazının yöneticilerinden Profesör Oren Tal, karşılaştıkları bu sıra dışı durumu anlatırken, çöplüklerde sağlam kandiller bulmayı asla beklemediklerini, çünkü bunların normal şartlarda günlük hayatta kullanılması ya da ticari olarak satılması gerektiğini vurguluyor. Eşyaların hem çok değerli hem de kusursuz durumda olması, uzmanların bunun bir kaza veya sıradan bir atık süreci olmadığı fikrinde birleşmesini sağladı.
BU DEĞERLİ EŞYALARIN FEDA EDİLME SEBEBİ BELLİ OLDU
Uzmanları asıl şaşırtan ve teoriler üretmeye zorlayan şey ise bu hazinenin ardındaki büyük gizem. Tarihçilere göre, Geç Bizans döneminde bu bölgede yaşayan Samiriyeli topluluğu, bu paha biçilemez altın takıları ve yüzlerce sağlam kandili kasıtlı olarak bu çukura bırakmıştı.
Bu durumun ardında iki güçlü senaryo üzerinde duruluyor: Ya antik dünyadaki bazı inanç gruplarının kutsal eşyaları sıradan insanların yağmalamaması için yaptığı bir “kutsal imha” ritüeli gerçekleştirilmişti, ya da bölge halkı yaklaşan bir istila karşısında değerli varlıklarını kimsenin aramayı akıl edemeyeceği bir çöplük alanına gizleyip bir daha geri dönememişti. Nedeni ne olursa olsun, Apollonia-Arsuf’taki bu gizemli çukur, insanlığın geçmişine dair çözülmeyi bekleyen en heyecan verici bulmacalardan biri olarak tarihe geçti.
